zambak

BİTKİLER DÜNYASI

Zambak

4000’den fazla türü bulunan soğanlı bir bitkiyim. Dik gövdem, ince uzun yapraklarım, tek tek ya da toplu olarak açan huni biçiminde çiçeklerim vardır. Meyvelerim çok tohumlu bir kapsüldür. İlkbahar yağmurlarının yağmasıyla canlanırım. Kurak yaz aylarının gelmesiyle birlikte çiçek açmam ve tohum üretmem sona erer. Yapraklarım içlerinde biriken son besin maddelerini bitkinin köklerine gönderdikten sonra görevlerini bitirip sararırlar. Bundan sonra toprağın içinde iyice korunmuş olan köklerim bir yıl sonraki görev için hazırlanır. Alımlı çiçeklerimden ötürü süs bitkisi olarak yetiştirilirim. Beyaz zambak süs bitkileri içinde en iyi bilinenidir. Hoş kokulu çiçeklerinden ötürü mis zambağı da denir. Ayrıca, eczacılıkta ve besin maddesi olarak da benden yararlanılır. Batı Anadolu’da taşlık ve kayalık yerlerde yabani olarak yetişen türümün çiçeklerinden koku verici olarak yararlanılır.

   

Kasım ayında bahçeyle uğraşmamız sürecek. Bir an önce eve kapanamazsınız. Asıl iş şimdi! Siz uğraşmazsanız doğa işi halleder, her yerde yabani otlar çoğalır.

Begonya, cam güzeli, akşam sefası gibi yazlık tohumlu bitkileri mümkün olduğunca sökmeyin. Biraz daha yaşayabilirler. Sonbahar sonunda bahçenin gübrelenmesi sırasında bu tip bitkileri sökebiliriz.

BCOP Bu arada ben bundan önce size bahçedeki artık maddeleri saklama şeklini anlatmamıştım.Plastik,metal bir varil bulun,alt kismina doğru bir kapak açın.Yada bir tarafı açılabilir kutu bulun ya da tahtadan yapın. İçine çim, yaprak, sökülen bitkiler (hastalıklı olmasın), mutfaktan çıkan salata artıkları, gazete kağıdı yani doğal olabilecek her şeyi katman katman biriktirin. Arada bir üzerine toprak atın, biraz sulayın. İşte size en iyi gübre, dikim için mucizevi karışım. Yaz kış her şeyi buraya depolayın. Toprak için tonla para vermemenize yardımcı olabilir.Normal toprağı bu karışımla zenginleştirebilirsiniz.

Sonbaharda açan çiçekliler biraz da olsa renk isteğinizi karşılayabilir. Pembe trompet şeklindeki Nerine bowdenii geçenlerde yazdığım Amaryllis belladonna gibi. Kasımpatının açması için biraz daha zaman var.

Ülkemizin doğal bitkisi sonbahar çiğdemleri, sıklamenler, ağaç diplerinde çok şık olabilir. Sıklamen deyince kışın açan açelya ve sıklamenleri asla ev içinde tutmayın. Balkonunuzda hemen cam önünde soğukta dursunlar. Sıcaklık hastalanmalarına sebep oluyor. Zaten bu tip saksılı çiçekleri sonradan toprağa dikin. Gerekli ortamı hazırlayın, bakın nasıl açıyorlar! Evin içinde heykel gibi başarılı olamıyorlar. Bu dönemde gerekli yerlere dikeceğiniz ağaçların çukurlarını hazırlayın. Etrafındaki kökleri kesin. Suyu süzmek için drenajları hazırlayın. Drenajsız topraklarda bitki yetiştirmek zordur. Fazla su kök çürümesi yapar.

Lcow

Çim alanlarını zenginleştirip, besleyin. 4 kollu bahçe belini 40 cm’de bir toprağa saplayın. 30 cm dibe kadar batırın, çıkarın (zedelemeden). Bu işlem çimi, toprağı havalandırmanıza yardımcı olacak. Gerekli yerlere çim tohumu ilave edin. Çabuk gelişim için biraz torfla beraber; önce tohum üzerine torf atıp hemen sulayın. Çim tohumunu birkaç gün çıkana kadar kuşlardan koruyun yeter. Çok bozuk, karışık çimleri tırmıklayın, içini temizleyin. Beğenmediğiniz bölümü söküp ters çevirip toprağa serin, üzerine çim tohumu atın.

Bu dönemde güllerin geçmiş tohumları açan çiçekleri kadar etkileyici olabilir. Sarı, portakal hatta mercan kırmızısı olabilen renkler acı yeşille çok şık durur. Havanın yağışsız olduğu günlerde derhal ilkbaharda açacak soğanlarınızı dikin. Büyük marketlerde, pazarlarda var. Sağlıklı olanları seçin ve hemen dikin. Doğru yerlerine dikeceğiniz soğanların genelde hepsi kendi soğan boyunun üç katı derine dikiliyor. Örneğin; nergis 15 cm, lale 15 cm, iris 15 cm, çiğdem 8 cm, Manisa lalesi 5 cm gibi. Soğanları özel hazırlanmış aletlerle yumuşakça dikin. Soğanları zedelemeyin.

Tüm daimi yeşil bitkilerden bu dönem çelik kesin. Köklendirme tozuna batırıp bol kumlu suyu geçirgen toprağa dikin. Soğuk camekanlarda saklayın. O senenin sürgününden 10 - 15 cm alsanız yeter. Toprak alan 5 cm’den derin olmasın! Örneğin tahta meyve kasası olabilir. Bir dahaki sene açacak tohumlu bitkilerden de (soğuğa dayanıkllı olanları) istediklerinizi kuytu bir alana serpin. Böylece daha çabuk çiçek açarlar.

Murat Pilevneli.

No comments
Sürprizli çiçek (Physalis Alkekengi-Yabani biber) - Milliyet Vitrin

Vitrin ekinin bu yüzüncü sayısında 1.5 senedir yazdığım bitki konularının sürüyor olması hoşuma gidiyor. Gelen fakslardan, tanıdıklarımdan güzel tepkiler alıyorum. Zaten amacım en doğru bilgiyi en yalın ve kolay yönden verebilmek. Hatta bunları daha da genişletip babamın resimleyeceği bir “Modern Bahçe Kitabı” hazırlamak. Neredeyse her lisanda var, neden Türkçe’de de olmasın? Çalışıyorum…

Bu hafta sonbaharda rengiyle büyüleyici çok özel bir bitkiyi tanıtacağım. Physalis Alkekengi. Ülkemizde güvey feneri, gelin otu, kandil otu, yabani biber (Sürmene - Trabzon) gibi isimlerle tanınmaktadır.

Physalis

Bitkinin anavatanı Avrupa, Orta Asya ve Japonya’dır. 60 santime kadar yükselebilen, daha çok yer örtücü gibi olan, kışın kuruyan, ilkbaharda tekrar yerden çıkan mevsimlik bir çiçektir. Aşırı kar yağışı olan bölgelerde, Akdeniz ikliminde, kısacası Türkiye’nin her yerinde yetiştirilebilir.

Özellikle kireçli toprakları sever. Yarı güneşli, gölgeli ortamlarda iyi gelişir. Yazın gelişimi için sulamak gerekir ama topraktan su süzülmelidir, rutubeti sevmez. Yaprakları açık yeşil ve oval şekildedir. Bitkinin esas özelliği gövdeden çok çiçekleridir.

Geçenlerde güvey kandili - koelreuteria diye bir ağaçtan bahsetmiştim. Bu bitkinin çiçekleri de o ağacınkine benzer ama renkleri ve boyutları farklıdır.

physalisHaziran - temmuz aylarında açan beyaz renkli çiçekler yaz sonuna doğru portakal rengi ya da mercan kırmızısına dönüşür. 2 - 3 santimlik kozalak gibi dilim dilim görünüşü aslında içinde bir sürpriz saklamaktadır. Çiçeğin dış kabuğu sonbaharda kurumaya başlar. Damar gibi ağ doku, yusyuvarlak portakal renkli bir tohumu öyle bir kafes içine almıştır ki görünce etkilenmemenize imkan yok. Mucize gibi.

Bu kurumuş çiçekler bitkinin en dibinden temizlenip, kış dekorasyonunda aranjmanlarda kullanılabilir. Benim önerim, physalis bitkisini, daimi yeşil kalan; orman gülü, pitosporum, porsuk gibi bitkilerle beraber dikin. Kök gelişimi az olduğu için, büyümede sorun çıkartmaz.

Portakal renkler, açık yeşilde mükemmel parlayacaktır. Üretimi kolay. İlkbaharda taze sürgünler çıkarken, sonbaharda dinlenme dönemine girerken kökten çoğaltılabilir. Ilıman seralarda tohumundan üretebilir. Portakal renkli bu tohumlar yenebilir! Çiçek pazarında, eski seralarda, yurtdışındaki katalog tohum firmalarında bulabilirsiniz. Günümüz peyzaj mimarisinde belki eski moda bulunabilir. Ama bence doğa harikası. Meraklısına tavsiye ederim, koleksiyonunuza ilave edin!

PhysalisMurat Pilevneli.

Not: Yazıyı 98′de yazmışım. Kitap işi blogculuğa dönüştü, sizin için bedava hemde…Yazımı tekrar okudum, demekki o zamanlar bu bitkinin bir meyve olduğunu bilememişim. Bana ilk Ortaköy Mayot Cafe’de Rafi ikram etmişti. Tadı sert domates gibi, ama tatlı. Kahveyle beraber mükemmel, bizim lokumlar gibi. Bulursanız deneyin.

No comments
Pembe trompetler (Amaryllis Belladonna) - Milliyet Vitrin

Geçenlerde bulunduğum bir fidanlıkta başka müşterilerin konuşmalarına istemeden kulak misafiri oldum. Satıcıdan tüm kış çiçek açacak, uzun dönem dayanacak bitki istiyorlardı. Oysa döneminde kısa süreli çiçek açan pek çok tür, uzun dönem kalanlara göre daha değerli ve güzel oluyor. Örneğin benim şu aralar seyretmeye doyamadığım Amaryllis Belladonna gibi.

amaryllis

amaryllis
Bitki soğanlı bir tür zambak. Sonbahara doğru 70 cm’e kadar uzayan sap üzerinde 10 cm’lik trompet şeklinde pembe, kokulu çiçek açıyor (6 - 8 tane). Yurtdışında kesme çiçekçilerde bolca var. Bizde belki tanınmadığından pek göremiyorum. Oysa ki muhteşem. Seneler önce bitkiyi Samandıra’daki Ümit Çiçekçilik’ten, sahibesi Gülser Ayata’nın tavsiyesiyle almıştım. Eminim orası şu anda pespembe olmuştur. Tür toplamasını seviyorsanız mutlaka bahçenize alın (Tel: 0216 - 311 15 38). Amaryllis yurtdışında çıplak hanımefendi (Naked Lady) ya da Belladonna Lily diye tanınır (Türkçesini bilmiyorum). Çıplak deniliyor, çünkü çiçek açarken alt yaprakları bozulmaya, yok olmaya başlıyor. Sanki sadece çiçek sapı kalıyor.

amaryllis

Amaryllis Belladonna‘nın bakımı kolay. Yalnızca soğanları doğru yere, doğru şekilde dikin yeter. Bitki fazla su sevmez, yarı gölgeden güneşe kadar tüm ortamlarda gelişebilir. Kumlu, zayıf toprakları sever. Unutmadan belirteyim, normal soğanlı bitkiler gibi kendi soğan boyunun üç misli derine dikilmez. Soğanı kocaman. Tepesi toprağın 1 - 2 cm altına gelecek kadar yerleştirin yeter. Kışın soğuk etkilemesin, yeni çıkan sürgün yapraklar bozulmasın diye üzerini yaprak çürükleri, talaş, at gübresiyle örtebilirsiniz. (Gübreye dikkat, fazla olmasın!)

Sonbaharda yok olan yapraklar kış sonunda ilkbaharda tekrar yeryüzüne çıkar. Çiçek açana kadar yaprak seyredersiniz. Böyle durumlarda ortamı zenginleştirmek için Amaryllis ile uyumlu gelişebilecek bitkileri yan yana dikebilirsiniz. Yazın kalabilen kırmızı ateş çiçekleri, etli yapraklarıyla kaktüs türü olan Succulentler, yaz kış yeşil kalan biberiye (Rosmarin) bitkisi gibi. Tüm bitkilerden analayacağınız gibi Amaryllis fazla su sevmiyor. Çiçeklenme döneminde gelişime yardımcı olmak için biraz takviye suya ihtiyaç duyuyor o kadar. Üretimi çiçeklerden sonraki dönemde esas soğanın çıkarttığı yavrularla yapılıyor. Fazla sulanmadığı, gölgelendirilmediği takdirde sorun çıkarmıyor.

Bitki biraz zehirli. Haşır neşir olurken dikkat; zakkum, datura, porsuk kadar olmasa da zehirli. Ama sahip olmaya değer. Gülü seven dikenine katlanır!

Murat Pilevneli

No comments
Işıksız avize (Yucca gloriosa) - Milliyet Vitrin

İki hafta önce sinamiki parlak sarı çiçeklerini açmaya başladı. Ardından sonbaharda çiçek açan avize bitkisi de (Yucca gloriosa) bu gösteriye katıldı. Avize çiçeği parlak gri - yeşil kılıç gibi yaprakların tepesinde, upuzun bir çiçek sapı çıkartır. Aşağıdan yukarıya sırasıyla açan 5 - 7 cm’lik buzlu gibi çok tipik çiçekler sonuçta kocaman buket görüntüsünü alır. (Yaz başında da açan bir tür Yucca var ama o Y. Filamentosa‘dır.)

yucca

Ana vatanı ABD’nin güneydoğusu olan bitkinin doğada 4 çeşidi bulunuyor. Özellikle Y. Gloriosa kışın yağan kısa süreli kara, soğuğa dayanabiliyor. Aslında bitki yarı tropik ortam istiyor. Ege, Akdeniz bölgeleri gibi… En gelişmişleri 6 metreyi bulan Yucca’lar suyu geçirgen, özellikle zayıf, kireçli toprakları sever. Fazla yağış, köklerde su birikimi gövde de hastalıklar oluşturacağı gibi çürüme yapabilir.

Bahçenizde bu bitkiyi bulduğunuz, gezdiğiniz ortamlardan uzağa, gözle görebileceğiniz aşırı güneşli kuytu alanlara dikmelisiniz. Kılıç gibi keskin ucu sivri yapraklar vücudunuza batabilir. Çocuklar için tehlikeli olabilir. Yapısının dışında açtığı çiçekleri de tehlike yaratabilir; akşam üstü hava durulduğunda kendini belli eden tatlı kokusu arıları kendine çeker.
Havuz kenarlarında palmiyelerle birlikte görsellik için dikilen avize çiçekleri, gelecek arılarla başınıza iş açabilir. Arılar dışında tehlikesiz olan kelebekler ve arı kuşları bu çiçek özütünü kullanmak için etrafınızda uçuşabilir.

Scow

Çok değişik mimari görüntüsü olan bitkiyi bahçeniz büyükse gruplar halinde dikin. Deniz kenarında tuzdan etkilenmediği için doğal çit gibi kullanabilirsiniz. Ben Miami’de bahçeler arasında yapılmış avize çitlerini görünce önce yadırgamış sonra çok sevmiştim (Hele çiçekler açınca mükemmel oluyor). Bakımı basit, senede iki kez önce ilkbaharda sonra yaz ortasında gübrelenebilir. Açan geçmiş çiçek sapı, kurumuş alt yapraklar dışında bitki asla budanmaz.
Üretimi de bakımı kadar kolay. İlkbaharda kökten ayrılabilir, kışın ise kök kesilerek çoğaltılabilir. Hiçbir şey yapılmadığı takdirde olduğu yer etrafında zamanla yavru avize bitkileri görebilirsiniz. Bu fideleri alıp istediğiniz yere dikin.

Bahçeniz yoksa, sadece saksıda bitki bakabiliyorsanız, mekanınız büyükse avize bitkisi burada da kullanılabilir. Kök yapısı fazla gelişmediği için mükemmel saksı bitkisi olabilir. Yalnız dikkat edin saksıda bitki sevmiyor diye sulamayıp toprağı kurutmayın. Su verin, dibine kap koymayın yeter. Tepeden verdiğiniz dipten akıp gitsin. Bahçenizde su sevmeyen, sadece güneş isteyen bitkilerle gruplandırmalar yapabilirsiniz. Bitkiyi katırtırnakları, ilkbaharda açacak laleler, mercan çalısı, ipek çiçeği, alisyum, tüm kaktüsler, sedumlar, çiğdemlerle birlikte dikebilirsiniz. Renkleri doğru kullanın yeter. Avize bitkisinin fiyatı piyasada 1.5 milyon liradan başlıyor.

yucca

Yaprağı sarı, alacalı, çiçeği beyaz dışında pembe açan türleri de var. Çoğu ithal olduğu için değişik şekildekiler 5 milyondan başlıyor.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !